|
 Facts & figures on Open Access in the Netherlands
(only available in Dutch)
Open Access in NederlandBerlin Declaration
Sinds 2005 hebben alle Nederlandse universiteiten, de HBO-raad, KNAW, KB en SURF de Berlin Declaration ondertekend. De HBO-raad deed dat zeer onlangs, op 26 november 2009, namens alle HBO’s. Grootste financier kiest voor Open Access
De Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO), als grootste financier van onderzoek in Nederland, geeft in oktober 2009 aan dat zij wil dat wetenschappelijke publicaties voor iedereen toegankelijk op internet worden gepubliceerd. De organisatie trekt vijf miljoen euro uit om de kosten van dergelijke publicaties te dragen. Maart 2010 is het NWO Open Access fonds actief. Er is in eerste instantie 2,5 miljoen euro in kas voor 2010. In het najaar van 2010 zal de eerste evaluatie met de instellingen plaastvinden. Rectoren willen ook Open Access
In 2009 hebben de rectoren van de Nederlandse universiteiten veelvuldig overleg gehad over hoe zij Open Access kunnen stimuleren in het Nederlandse hoger onderwijs. Begin 2010 wordt een uitspraak verwacht. Wetenschappelijke publicaties
Volgens de cijfers van de VSNU was de productie van wetenschappelijke publicaties in 2007 (2008 is nog niet beschikbaar) 60.862. Daarvan is 18% Open Access. Indien voor 2008 de wetenschappelijke productie niet significant afwijkt van 2007, kan een stijging van het nationale OA percentage van 18% naar 23% worden voorzien. Proefschriften verplicht
Voor proefschriften is Open Access een feit. Negen van de 14 universiteiten hebben een instellingsbeleid waarbij proefschriften verplicht worden opgenomen en openbaar gemaakt worden in de instellingsrepository. Hier kunnen soms embargo’s van zes maanden gelden.
Bij deze negen universiteiten is meer dan 75% van de proefschriften openbaar toegankelijk. Bij vier universiteiten is het zelfs meer dan 97%.
In totaal hebben de 14 universiteiten gemiddeld 84% van hun proefschriften Open Access beschikbaar.
Dat de proefschriften nu via het internet beschikbaar zijn, heeft het aantal keren dat een proefschrift wordt geraadpleegd aanzienlijk vergroot. Het gaat jaarlijks om grofweg 3000 promoties. Kosten abonnementen
Een totaal van de kosten die universiteitsbibliotheken uitgeven aan wetenschappelijke tijdschriften is niet bekend. Maar de Utrechtse UB is jaarlijks 4,5 miljoen euro kwijt aan wetenschappelijke tijdschriften. Dit soort bedragen hebben de bibliotheken / mediatheken van de hogescholen niet beschikbaar voor vakbladen en wetenschappelijke tijdschriften. Open Access Fondsen
Er zijn twee universiteiten die een Open Access fonds hebben: TU Delft heeft een fonds van €50.000 beschikbaar om Open Access publicaties te financieren. Wageningen UR heeft €80.000 beschikbaar. UKB-Springer Open Choice Deal
UKB, het Samenwerkingsverband van de Universiteitsbibliotheken en de Koninklijke Bibliotheek, en Springer experimenteren om gezamenlijk het publiceren via Open Access te onderzoeken. Zij laten auteurs ervaring opdoen met het publiceren via Open Access zonder bestaande tijdschriften de rug te hoeven keren. Per jaar staat Springer een afgesproken hoeveelheid publicaties toe in haar Open Choice programma, zonder extra kosten voor het publiceren. Vanaf 2010 is het aantal artikelen onbeperkt. In 2009 is er 1170 keer gebruik gemaakt van de speciale Springer regeling. Uit een vergelijking met Zweden en Denemarken (die geen vergelijkbare deal met Springer hebben) blijkt een significant effect (50 resp. 60 Springer artikelen). Zie ook de instructiefolder Springer Open Choice Economische studie naar publicatiemodellen
In 2009 heeft SURFshare een onderzoek laten uitvoeren naar de kosten en potentiële voordelen van alternatieve modellen van wetenschappelijk publiceren in Nederland. Het resultaat is te lezen in het rapport ‘Costs and Benefits of Research Communication: The Dutch Situation’. In de studie zijn drie publicatiemodellen vergeleken. Het grootste voordeel biedt het Open Access-model waarbij de onderzoeksfinancier of -instelling betaalt voor publicatie en het artikel vervolgens vrij toegankelijk is. Dit kan leiden tot een jaarlijks voordeel van 133 miljoen euro. Zelfs in het geval dat Nederland als enige land kiest voor dit publicatiemodel en daarnaast de licenties voor tijdschriften aanhoudt, wordt nog altijd een voordeel van 37 miljoen behaald. OA journals
De Directory of Open Access Journals (DOAJ) bevat alle OA journals wereldwijd. Begin mei 2010 zijn dat er meer dan 5000. Er zijn 35 Nederlandse tijdschriften geregistreerd in de DOAJ. Repositories
Alle Nederlandse universiteiten beschikken over een of meerdere institutionele repositories. NARCIS, de ‘toegang tot de Nederlandse wetenschapsinformatie’ verzorgt de centrale toegang tot de inhoud van deze repositories.
Achttien hogescholen maken gebruik van een repository. Deze inhoud is centraal te benaderen via de HBO Kennisbank. Nationale toegang tot Open Access materiaal - NARCIS
NARCIS geeft toegang tot meer dan 530.000 publicaties, waarvan ruim 231.000 open access publicaties, ruim 15.000 datasets en daarnaast informatie over onderzoekers (expertise, hoogleraren en UH'Ds), onderzoeksprojecten en onderzoeksinstellingen in Nederland. - HBO Kennisbank
De HBO Kennisbank geeft toegang tot bijna 10.000 scripties, meer dan 3.700 publicaties (van m.n. lectoren) en 610 leermiddelen.
Top repositories
In de Top 400 Institutional Repositories staan 4 Nederlandse repositories in de top 50: op 11 staat Utrecht, op 13 Groningen, op 34 Leiden en Twente op 66. Open Data
Naast open toegang tot publicaties wordt ook gestreefd naar zoveel mogelijk open toegang tot de onderliggende onderzoeksdata. In Nederland zorgen Data Archiving and Networked Services (DANS) en de 3TU voor de opslag en blijvende toegankelijkheid van onderzoeksgegevens in de alfa- en gammawetenschappen resp. technische wetenschappen. SURF coördineert Nederlandse Open Access activiteiten
Met het SURFshare-programma werkt SURF aan een gemeenschappelijke infrastructuur die de toegankelijkheid èn de uitwisseling van onderzoeksinformatie bevordert. Dit programma loopt van 2008 tot 2011 en heeft tot doel om samen met alle Nederlandse universiteiten en hogescholen, NWO en KNAW te werken aan het optimaal delen van onderzoeksresultaten, gebruik makend van de nieuwste ICT mogelijkheden. Nationale Open Access website
In samenwerking met alle SURFpartners is gewerkt aan de website ‘Open Access to Scholarly Information: Greater Reach for Research’: www.openaccess.nl. Deze website levert informatie over Open Access en de nieuwe mogelijkheden die ICT voor onderzoekers biedt en bevat aanbevelingen van gerenommeerde onderzoekers en voorbeelden uit verschillende disciplines. De website is bedoeld om misverstanden weg te nemen en hoger onderwijsinstellingen de weg te wijzen naar meer kennisdeling en –hergebruik. Open Access seminar ‘Toegang tot de toekomst’, 2 februari 2010
Op 2 februari organiseerde SURF het drukbezochte Open Access seminar ‘Toegang tot de toekomst’ in de Beurs van Berlage in Amsterdam. De middag begon met een korte terugblik op het door SURF Open Access jaar 2009 en de geboekte resultaten en de presentatie van het boek ‘Nederland loopt warm voor Open Access’. Kopstukken uit het hoger onderwijs en onderzoek ondersteunden unaniem het standpunt dat wetenschappelijke publicaties die met belastinggeld tot stand zijn gekomen, online gratis beschikbaar moeten zijn. NWO-voorzitter Jos Engelen stelde hiervoor een speciaal budget beschikbaar van 2,5 miljoen euro per jaar tijdens dit seminar. Daarna was er een forumdiscussie met Jos Engelen (NWO), Doekle Terpstra (HBO-raad), Philip Eijlander (UvT), Paul Doop (UvA/HvA), Vincent Icke (UL/UvA) en Derk Haank (Springer) onder leiding van Frenk van der Linden (journalist, interviewer). Het ging hier vooral over de vraag hoe het ideaal sneller kan worden gerealiseerd. De videoregistraties van de middag staan online.
|
Open Access in the Netherlands
